Ayrılık Kaygısı

Çocuğum beni bırakmıyor. Sürekli benimle olmak istiyor. Acaba bunun sebebi ne olabilir ? Sizin de aklınız da bu düşünceler olabilir. Çocuğum neden bu tür davranışlar sergiliyor, bunun için ne yapabilirim diye merak edebilirsiniz.

AYRILIK KAYGISI NEDİR?

Ayrılık kaygısı, çocukların ebeveynlerinden veya bakım veren kişilerinden ayrılma durumlarına karşı geliştirdikleri yoğun endişe ve korkuyu tanımlar. Genellikle çocukların gelişimsel süreçlerinin bir parçası olan bu kaygı, bazı çocuklarda aşırı boyutlara ulaşarak günlük yaşamı olumsuz etkileyebilir.

Ayrılık kaygısı, çocuğun ayrılma anlarında yaşadığı huzursuzluk, ağlama ve davranışsal değişikliklerle kendini gösterir. Ayrıca, ayrılık sürecinin çocuğun duygusal ve fiziksel sağlığını nasıl etkilediği ve bu kaygının yönetimi, ebeveynler ve eğitimciler için önemli bir konudur. Bu nedenle, ayrılık kaygısının anlaşılması ve uygun destek yöntemlerinin uygulanması, çocuğun sağlıklı bir gelişim göstermesi açısından büyük önem taşır.

Ayrılık kaygısı en çok okula başlama yaşlarında görülür. Sıklığı tüm okul çağı çocuklarında %4- 5 civarındadır. Ergenlerde bu oran daha azdır.

• Bazı çalışmalarda kız çocuklarında daha sık saptanmasına karşın genel olarak kız ve erkek çocuklarda eşit oranda olduğu belirlenmiştir.

AYRILIK KAYGISINA SEBEP OLAN ETMENLER

• Çocukta ve anne-babada bağımlı kişilik yapısı
• Aşırı koruyucu kollayıcı ebeveynler
• Ailede ve çocukta fiziksel hastalık
• Ailede ölüm
• Aile içi sorunlar
• Ailede ruhsal sorunlar
• Çocukta ruhsal bozukluk
• Yer-okul değişikliği
• Kardeş doğumu
• Travmatik yaşantılar
• Okulda zorbalık

AYRILIK KAYGISI BELİRTİLERİ

• Ayrılık Anlarında Yoğun Endişe: Çocuk, ebeveynlerinden veya bakım veren kişilerinden ayrılırken aşırı huzursuzluk, ağlama veya öfke nöbetleri yaşıyorsa.
• Fiziksel Belirtiler: Çocuğun, ayrılma durumlarında mide ağrısı, baş ağrısı, bulantı veya uyku problemleri gibi somatik şikayetler göstermesi.
• Ayrılıklardan Kaçınma: Çocuk, okula gitmek, etkinliklere katılmak veya diğer ayrılık durumları gibi şeylerden kaçınmak için çeşitli stratejiler geliştiriyorsa.
• Sosyal ve Akademik Performans Düşüşü: Ayrılık kaygısı nedeniyle çocuğun sosyal ilişkilerinde veya okul başarısında belirgin bir düşüş gözlemleniyorsa.
• Gündelik Yaşamda Zorluklar: Çocuk, ayrılık sırasında aşırı endişe yaşadığı için gündelik aktivitelerinde, rutinlerinde veya davranışlarında sorunlar yaşıyorsa.
• Davranışsal Sorunlar: Ayrılıklardan dolayı çocukta yıkıcı davranışlar, aşırı yapışkanlık, sinirlilik veya saldırganlık gibi davranış değişiklikleri gözlemleniyorsa.
• Geçmiş Ayrılık Deneyimleri: Çocuk, daha önce yaşadığı ayrılık veya kayıplarla ilgili travmatik deneyimler yaşamışsa ve bu deneyimlerin etkileri hala devam ediyorsa.
• Aile Dinamiklerinde Değişiklikler: Aile içinde yaşanan önemli değişiklikler (taşınma, boşanma, yeni kardeşin doğması gibi) ayrılık kaygısını tetikleyebilir ve bu değişikliklere uyum sağlamakta zorlanan çocuklarda ayrılık kaygısı belirtileri görülebilir.
• Seçici İlişki Kurma: Çocuk, belirli kişilerle ayrılıklarda kaygı yaşarken diğer kişilerle daha az kaygı yaşıyorsa, bu durum ayrılık kaygısının varlığını gösterebilir.

AYRILIK KAYGISI İÇİN AİLELER NELER YAPABİLİR?

Ayrılık kaygısı yaşayan çocuklara yardımcı olmak için ailelerin alabileceği çeşitli önlemler ve stratejiler vardır. İşte ailelerin ayrılık kaygısıyla başa çıkmak için yapabilecekleri bazı öneriler:

1. Tutarlı Rutinler Oluşturun:
   • Çocuğun günlük yaşantısında tutarlı bir rutin ve ayrılma sürecinde öngörülebilirlik sağlayarak güven duygusunu artırabilirsiniz.
2. Ayrılığı Basit ve Net Bir Şekilde Açıklayın:
   • Ayrılık sürecini çocuğa açık ve basit bir şekilde anlatın. Ayrılma zamanları ve geri dönüş süreleri hakkında bilgi verin.
3. Kademeli Ayrılma Stratejisi Kullanın:
   • Kısa süreli ayrılıklardan başlayarak süreyi yavaşça artırın. Bu, çocuğun ayrılma sürecine daha kolay uyum sağlamasına yardımcı olabilir.
4. Ayrılık Sürecini Kısaltın:
   • Ayrılma süreçlerini kısa ve belirli bir zaman diliminde tutarak çocuğun endişesini azaltabilirsiniz. Uzun ve belirsiz ayrılıklar kaygıyı artırabilir.
5. Duygusal Destek Sunun:
   • Çocuğun duygularını anlamaya çalışın ve ona duygusal destek sağlayın. Duygularını ifade etmesine izin verin ve endişelerini dikkate alın.
6. Güvenli Bir Ayrılık Nesnesi Sağlayın:
   • Çocuğun yanında sevdiği bir oyuncak veya güvenli bir nesne bulundurmasını sağlayarak kendini daha güvende hissetmesine yardımcı olabilirsiniz.
7. Pozitif Pekiştirme Kullanımı:
   • Çocuğun başarılı ayrılma deneyimlerini övün ve pozitif pekiştirme kullanarak çocuğun ayrılma konusunda kendine güvenini artırın.
8. Kısa ve Olumlu Ayrılma Rutini Oluşturun:
   • Ayrılma anlarını kısa, olumlu ve hızlı bir şekilde gerçekleştirin. Çocuğun ayrılma anlarını olabildiğince stresli hale getirmemeye çalışın.
9. Ayrılık Sonrası Destekleyici Davranışlar Gösterin:
   • Ayrılık sonrası çocuğa ilgi ve destek gösterin. Onunla konuşarak, hissetikleriyle ilgili destekleyici bir şekilde ilgilenin.
10. Geri Dönüşü Öngörülebilir Kılın:
    • Çocuğa ne zaman geri döneceğinizi açıkça belirtin ve zaman diliminde tutarlı olmaya çalışın. Çocuğun ayrılık süresini bilmesi, kaygısını azaltabilir.
11. Model Olun:
    • Ayrılma sırasında kendi davranışlarınıza dikkat edin. Sakin ve rahat kalmak, çocuğun da aynı şekilde hissetmesine yardımcı olabilir.
12. Gerekirse Profesyonel Yardım Alın:
    • Ayrılık kaygısı aşırı ve uzun süreli bir hal alıyorsa, bir psikologdan veya danışmandan profesyonel yardım almayı düşünebilirsiniz.

AYRILIK KAYGISI İÇİN EVDE ETKİNLİK ÖNERİLERİ

Ayrılma Ritüeli Oluşturma:

• Örnek: Sabah okul öncesi çocuğunuzla “güvenli ayrılma” ritüeli oluşturun. Örneğin, her sabah belirli bir şarkıyı birlikte söyleyebilir ve ardından çocuğunuzun gözünden öpüp “Görüşürüz” diyebilirsiniz. Bu ritüel, çocuğun ayrılma anlarını daha öngörülebilir ve rahatlatıcı hale getirebilir.

Kısa Süreli Ayrılık Oyunları:

• Örnek: Çocuğunuzu 5 dakika evde yalnız bırakma oyunu oynayın. Önce kısa süreli ayrılıklar yaparak başlayın ve çocuğun ayrılık anında rahat hissetmesini sağlamak için süreyi yavaşça artırın. Her ayrılıktan sonra dönün ve çocuğunuzla birlikte ne kadar hızlı geri döndüğünüzü konuşun.

Güvenli Nesne veya Oyuncak:

• Örnek: Çocuğunuzun ayrılma sırasında yanında tuttuğu özel bir oyuncak veya battaniye oluşturun. Örneğin, çocuğunuzun en sevdiği peluş oyuncak, ona güven ve rahatlık sağlayabilir.

Ayrılık Günlüğü:

• Örnek: Çocuğunuzun ayrılık anlarında hissettiği duyguları yazabileceği veya resimleyebileceği bir günlük oluşturun. Çocuğunuz, bu günlükte ayrılık sonrası nasıl hissettiğini ve geri döndüğünüzde ne hissettiğini yazabilir veya çizebilir.

İletişim ve Güvence:

• Örnek: Ayrılmadan önce çocuğunuza belirli bir geri dönüş süresi hakkında bilgi verin. Örneğin, “Ben işteyken saat 3’te seni arayacağım ve 4’te seni almaya geleceğim” gibi bir plan yapın ve bu süreyi çocuğunuza net bir şekilde ifade edin.

Ayrılık Temalı Kitaplar:

• Örnek: Çocuğunuzla birlikte ayrılık temalı kitaplar okuyun

Role-Playing Oyunları:

• Örnek: Çocuğunuzla ayrılma senaryolarını oynayın. Örneğin, “Sen okulda ben de işteyim” gibi bir oyun oynayın ve ne zaman geri döneceğinizi belirterek çocuğunuza ayrılmanın geçici olduğunu hissettirin.

Ayrılık İpuçları ve Zamanlayıcılar:

• Örnek: Ayrılma sürelerini göstermek için bir zamanlayıcı kullanın. Örneğin, ayrıldığınızda bir saatlik bir zamanlayıcı kurun ve çocuğunuza ne zaman geri döneceğinizi göstermek için bu zamanlayıcıyı kullanın.

Güvenli Alan Yaratma:

• Örnek: Çocuğunuzun kendini rahatlatabileceği bir köşe oluşturun. Bu köşede rahatlatıcı oyuncaklar, kitaplar veya yumuşak yastıklar bulundurun. Çocuğunuz ayrılık anlarında bu alana geri dönerek kendini huzurlu hissedebilir.

Sanat ve El İşi Aktiviteleri:

• Örnek: Çocuğunuzla birlikte ayrılık temalı bir sanat çalışması yapın. Örneğin, ayrıldığınızda nasıl hissettiğini anlatan bir resim yapmasını sağlayın ve ardından resmi birlikte değerlendirin.

Ayrılık Zamanı İçin Hikaye Yazma:

• Örnek: Çocuğunuzla birlikte ayrılık ve yeniden birleşme üzerine kısa bir hikaye yazın. Örneğin, “Bir gün, küçük tavşan ayrıldığında nasıl geri döndü ve ne kadar mutlu oldu” şeklinde bir hikaye oluşturun.

Düzenli İletişim Alışkanlıkları:

• Örnek: Ayrılık sırasında belirli bir iletişim alışkanlığı oluşturun. Örneğin, her ayrıldığınızda çocuğunuza kısa bir telefon görüşmesi yaparak veya mesaj atarak ne zaman geri döneceğinizi bildirin.

KAYNAKÇA:

Çetin, S. B., & Avcı, Ö. H. (2022). Çocuklarda ayrılık kaygısı ile anne-babanın ayrılık kaygısı ve ebeveynliğe yönelik tutumları. Yaşadıkça Eğitim, 36(1), 162-182.

Bowlby, J. (1960). Separation anxiety.